اقامه حجت شده است ، و آن وجه اين است كه آيه شريفه عذاب و يا قيامتى را فرض كرده كه از جانب خدا خواهد آمد ، آن گاه چنين فرض مىكند كه مشركين در آن عذاب معذبند و بر طبق ارتكازى كه دارند كسى را مىخوانند كه نجاتشان دهد ، چون ارتكازى انسان اين است كه وقتى در شدائد كاردش به استخوان رسيد به كسى كه قادر بر رفع پريشانى او است روى آورده تقاضا كند . سپس در چنين فرضى از آنان مىپرسد اگر راست مىگوئيد دست به دامان چه كسى خواهيد شد ؟ و درخواست خود را از چه كسى خواهيد نمود ؟ آيا جز خدا كسى از بتهاى شما هست كه به داد شما برسد ؟ و شما آن را به فريادرسى خود بخوانيد ؟ حاشا كه غير خداى را به فريادرسى خود بخوانيد ، چطور چنين چيزى ممكن است و حال آنكه بتها را مىبينيد كه مانند خود شما محكوم جريان جبرى جهان هستند ؟ بلكه از شدت گرفتارى ، بتها را كه خدا و شركاى خدا ناميده بوديد فراموش خواهيد كرد . آرى ، انسان وقتى كه از چهار طرف هدف تير بلا و مصيبت واقع مىشود و هجوم گرفتارى او را از جايش مىكند غير خود هر چيزى را فراموش مىكند ، الا اينكه در عين حال اميدى بر رفع پريشانيش دارد ، و معلوم است آن كسى كه مىتواند پريشانى او را بر طرف سازد همانا پروردگار او است ، البته خداى تعالى هم اگر چنانچه مشيتش تعلق گرفت ، آن پريشانى را بر طرف مىسازد ، و چنان هم نيست كه محكوم به استجابت دعاى او و مجبور به رفع پريشانيش باشد ، بلكه قدرت او در همه احوال محفوظ است . وقتى خداى قادر سبحان پروردگارى باشد كه انسان هر چيز را هم فراموش كند او را فراموش نخواهد كرد ، و نفسش او را مجبور مىسازد كه در شدائد و گرفتارىهاى خرد كننده به سوى او توجه كند نه به سوى شركايى كه مشركين خدايشان ناميده‌اند ، پس بنا بر اين ، همان خداى سبحان معبود و پروردگار مردم است ، نه آن شركائى كه إله ناميده شده‌اند . روى اين حساب معناى آيه چنين مىشود : بگو اى محمد « أرايتكم - خبر دهيد مرا » * ( « إِنْ أَتاكُمْ عَذابُ اللَّه أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ » ) * چنين فرض مىكند كه مساله معاد و عذاب قيامت را انكار ندارند ، و فرا رسيدن قيامت را هم طورى قطعى و روشن فرض مىكند كه اگر هم فرضا آنان انكارش كنند ، انكارشان قابل اعتناء نيست . * ( « أغَيْرَ اللَّه تَدْعُونَ » ) * آيا براى رفع آن غير خداى را مىخوانيد ؟ خداى تعالى در كلام خود از همين مشركين نقل كرده كه هم در دنيا و هم در آخرت از پروردگار متعال درخواست رفع عذاب كرده‌اند ، آرى در مواقع گرفتارى روى آوردن به سوى خدا از فطريات بشر است . * ( « إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ » ) * اگر راستگو مىبوديد و رعايت انصاف مىنموديد آيا يقينا در